फिल्ममा एआई : भावनाको अभिव्यक्ति मानवसँग मात्रै

फिल्ममा एआई : भावनाको अभिव्यक्ति मानवसँग मात्रै

‘एआईले कलाकारलाई विस्थापित गर्छ’, ‘मानव सिर्जनशीलता अब मेसिनको नियन्त्रणमा जान्छ’, ‘भविष्यका फिल्महरू एल्गोरिदमले मात्र बनाउनेछन्’ ।

यस्ता धारणा अहिले सामाजिक सञ्जाल र मिडियामा निकै छाइरहेका छन् । विश्वको सबैभन्दा ठुलो फिल्म उद्योग हलिउडमा पनि एआईको बढ्दो प्रयोगले पछिल्लो समय उत्साहसँगै चिन्ता पनि थपिरहेको छ । तर एआई फिल्म उद्योगमा मानव प्रतिभाको विकल्प होइन, सहयोगीका रूपमा चाहिँ उदाएको हो । किनकि यसले जटिल उत्पादन प्रक्रियालाई सहज, छिटो र प्रभावकारी बनाइदिन्छ । 

आजको फिल्म निर्माण प्रक्रियामा एआईको भूमिका कल्पनामा सीमित छैन । यो विभिन्न चरणमा सक्रिय रूपमा प्रयोग भइरहेको छ । एआईले हजारौं स्क्रिप्टहरूको संरचना, संवादको प्रवाह र दर्शकको सम्भावित प्रतिक्रिया विश्लेषण गर्न मद्दत गर्छ । यसले लेखकलाई नयाँ दृष्टिकोण दिन सक्छ, तर कथा सिर्जना गर्ने मूल संवेदना भने मानवमै निर्भर रहन्छ । पूर्वदृश्य योजना र स्टोरी बोर्डिङ जस्ता कामहरू, जुन पहिले लामो समय लाग्थ्यो । अब एआईको सहयोगले छोटो समयमै सम्भव भइरहेको छ । यसले निर्देशकलाई छायांकन अगावै आफ्नो कल्पनालाई दृश्यात्मक रूपमा स्पष्ट बुझ्न सहयोग पुर्‍याउँछ ।

भिजुअल इफेक्ट्स क्षेत्रमा एआईले उल्लेखनीय परिवर्तन ल्याएको छ । कलाकारलाई जवान देखाउने ‘डि-एजिङ’ प्रविधि, डिजिटल वातावरण निर्माण र जटिल दृश्यहरूलाई छिटो प्रोसेस गर्ने काममा एआई अत्यन्त उपयोगी बनेको छ । यसले पोस्ट-प्रोडक्सन प्रक्रियालाई मात्र तीव्र बनाएको छैन, लागत व्यवस्थापनमा पनि सहयोग पुर्‍याएको छ । त्यस्तै, खतरनाक स्टन्टहरूमा ‘डिजिटल डबल’ प्रयोग गरेर कलाकारको सुरक्षालाई प्राथमिकता दिन सकिने भएकाले उत्पादनको जोखिम घटेको छ । यी सबै परिवर्तनले एउटा कुरा स्पष्ट पार्छ, एआईले सिर्जनात्मक प्रक्रियालाई प्रतिस्थापन नगरी त्यसलाई सहयोग गर्ने भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ ।

तर अभिनयको गहिराइ र मानवीय भावनाको प्रश्नमा एआई अझै सीमित छ । अभिनय अनुहारको अभिव्यक्ति वा संवाद प्रस्तुत गर्नु मात्र होइन, यो अनुभव, संवेदना र आन्तरिक अनुभूतिको अभिव्यक्ति हो । मानव कलाकारले आफ्नो जीवनका अनुभव, स्मृति, पीडा, प्रेम र संघर्षलाई पात्रमा उतार्छन् । एआईसँग विशाल डाटा हुन सक्छ, तर वास्तविक अनुभूति हुँदैन । एउटा कलाकारको आँखामा देखिने मौनता, सानो विराम वा आकस्मिक प्रतिक्रिया जस्ता सूक्ष्म पक्षहरू प्रोग्राम गरिएको प्रणालीले पूर्ण रूपमा नक्कल गर्न सक्दैन । छायांकनको क्रममा हुने ‘इम्प्रोभाइजेसन’ र सहकलाकारसँगको स्वाभाविक प्रतिक्रिया पनि मानवीय चेतनासँग जोडिएको पक्ष हो, जुन एल्गोरिदमले पूर्वानुमान गर्न कठिन हुन्छ ।

यसै सन्दर्भमा कलाकारहरूको पेसागत संगठनहरू जस्तै स्क्रिन एक्टर्स गिल्डले एआईको प्रयोगमा ‘सहमति र क्षतिपूर्ति’ (स्वीकृति र उचित पारिश्रमिक) को अनिवार्य व्यवस्था हुनुपर्ने माग गरिरहेका छन्, ताकि कलाकारको पहिचान, डिजिटल स्वरूप, बौद्धिक अधिकार र पेसागत मर्यादा सुरक्षित रहोस् । प्रविधिको तीव्र विकाससँगै कलाकारको स्वरूपको प्रयोग, डिजिटल प्रतिरूप र सिर्जनात्मक योगदानको संरक्षण अहिले विश्वव्यापी बहसको केन्द्रमा पुगेको छ, जसले फिल्म उद्योगलाई जिम्मेवार र सन्तुलित ढंगले अघि बढ्न प्रेरित गरिरहेको छ ।

सिनेमाको इतिहास हेर्ने हो भने नयाँ प्रविधि आउँदा सुरूमा डर र शंका स्वाभाविक रूपमा देखिएको छ । मौन फिल्मबाट ध्वनियुक्त फिल्ममा रूपान्तरण हुँदा अभिनयको कला समाप्त हुने आशंका व्यक्त गरिएको थियो । रंगीन फिल्मको आगमनमा पनि सिनेमाको मौलिकता हराउने चर्चा भएको थियो । कम्प्युटरद्वारा सिर्जित दृश्य डिजिटल प्रविधिको प्रयोग सुरू हुँदा वास्तविक सेट र लोकेसनको महत्त्व घट्ने तर्क गरिएको थियो । तर समयसँगै यी सबै प्रविधिहरूले सिनेमालाई अझ समृद्ध, व्यापक र प्रभावशाली बनाएका छन् । एआई पनि सिनेमा विकासको निरन्तर यात्राको अर्को महत्त्वपूर्ण चरण हो ।

भविष्यलाई ‘एआई विरुद्ध मानव’को रूपमा हेर्नु भन्दा ‘एआईसँग मानवको सहकार्य’ को रूपमा बुझ्नु अधिक यथार्थपरक दृष्टिकोण हुन्छ । एआईले ठुलो संख्यामा पृष्ठभूमि पात्रहरू सिर्जना गर्न, जटिल दृश्यहरूलाई सुरक्षित रूपमा निर्माण गर्न तथा पोस्ट-प्रोडक्सन प्रक्रियालाई छिटो र सटिक बनाउन सहयोग पुर्‍याउने सम्भावना छ । यसले साना निर्माताहरूलाई पनि सीमित बजेटमा उच्च गुणस्तरका प्रोजेक्ट निर्माण गर्ने अवसर प्रदान गर्न सक्छ । तर कथाको आत्मा, अभिनयको प्राण, सांस्कृतिक सन्दर्भ र मानवीय भावनाको अभिव्यक्ति भने सधैं मानवकै नेतृत्वमा रहनेछ ।

वास्तविक चुनौती एआई स्वयं होइन, बरु त्यसलाई नबुझ्ने प्रवृत्ति हो। प्रविधिसँग अनुकूलन गर्ने र त्यसलाई सिर्जनात्मक औजारको रूपमा प्रयोग गर्ने व्यक्ति र संस्थाहरू नै भविष्यमा सफल हुनेछन्। जो प्रविधिसँग डराउँछन् वा पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्छन्, उनीहरू विकासको गतिसँग तालमेल मिलाउन कठिनाइमा पर्न सक्छन्। इतिहासले बारम्बार प्रमाणित गरेको छ कि प्रविधिले कथालाई समाप्त गर्दैन; बरु कथा प्रस्तुत गर्ने माध्यमलाई अझ परिष्कृत बनाउँछ।

हामी अहिले यस्तो युगको प्रवेशद्वारमा छौं, जहाँ मानव मस्तिष्कको सिर्जनात्मकता र एआईको गतिबिच सहकार्य हुनेछ । फिल्म निर्माणको प्रक्रियामा एआईले दक्षता, सटिकता र गति थप्नेछ, तर कथा भन्नुको मूल सार भने मानव संवेदना र कल्पनाशीलतामै आधारित रहनेछ। प्रविधि बदलिन्छ, उपकरणहरू विकसित हुन्छन्, तर कथाको मुटु— मानव आत्मा— कहिल्यै प्रतिस्थापित हुँदैन ।

त्यसैले एआईलाई प्रतिस्पर्धी होइन, सहायकका रूपमा बुझ्नु आवश्यक छ । फिल्म निर्माण सधैं प्रविधि र मानवताबिचको सहकार्यमा आधारित कला हो । एआईले प्रक्रियालाई सजिलो बनाउन सक्छ, दृश्यलाई प्रभावशाली बनाउन सक्छ, र उत्पादनलाई व्यवस्थित बनाउन सक्छ, तर दर्शकको मन छुने भावनात्मक गहिराइ, साँचो अभिनय, र सांस्कृतिक सत्यता भने मानव स्पर्शमै निर्भर रहन्छ। एउटा मेसिनले दृश्य निर्माण गर्न सक्छ, तर दर्शकको आँखामा आँसु ल्याउने संवेदना र ओठमा मुस्कान ल्याउने मानवीय कथा भने सधैं मानिसकै सिर्जनशीलताबाट जन्मिन्छ।

(शेर्पा टेलिभिजन कार्यक्रम तथा फिल्म निर्देशक हुन् ।)

Source: https://www.ratopati.com/story/545709/ai-in-film-expression-of-emotions-only-with-humans